Woordenboek – Letter C

ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ

 

CBAVD
Deze afkorting staat voor Congenitale Bilaterale Agenesie van de Vasa Deferentia (zie:  Onvruchtbaarheid)

Ceftazidim
Ceftazidim is een cefalosporine-antibioticum. Het remt de groei van gevoelige bacteriën door de aanmaak van nieuwe celwanden van bacteriën te verstoren. Dit antibioticum wordt vaak gebruikt bij de behandeling van de Pseudomonas aeruginosa bacterie. Het kan alleen met een infuus in het bloed worden toegediend, er is dus geen drank, capsule of tablet van. Bijwerkingen komen soms voor. Als huidreacties ontstaan moet in overleg met de arts het gebruik worden gestaakt en altijd  onderzocht worden of er sprake is van een allergie voor dit geneesmiddel.

Centrale lijn
Dit is een diep infuus dat meestal wordt ingebracht in een groter bloedvat dicht bij het hart. Als het nodig is, kunnen antibiotica en voeding via een dergelijk diep gelegen infuus worden toegediend. Meestal kan een centrale lijn voor langere tijd in het lichaam aanwezig blijven. Een Port a Cath is een voorbeeld van een centrale lijn.

CF-gerelateerde diabetesCF-gerelateerde diabetes
Dit is een vorm van suikerziekte die uiteindelijk bij meer dan 40% van de volwassen patiënten met CF ontstaat. Meestal ontstaat de ziekte tijdens de late tienerjaren of op jongvolwassen leeftijd. Door chronische beschadiging (verlittekening) van de alvleesklier kan deze  niet meer goed insuline aanmaken Bij patiënten met CF wordt vanaf de leeftijd van 10 jaar elk jaar de suikerwaarde in het bloed gecontroleerd met behulp van een  orale glucose tolerantie test (OGTT). Afwijkende waarden worden besproken met de endocrinoloog (specialist op het gebied van hormoonziekten). Als sprake is van suikerziekte is behandeling met insuline nodig en wordt een dieet ingesteld. Daarnaast moeten patiënten meestal meerdere keren per dag hun bloedsuiker testen.

CFTR
De afkorting CFTR staat voor Cystic Fibrosis Transmembrane conductance Regulator. Dit is een eiwit dat als een soort tunneltje (kanaal) in het omhulsel (membraan) van de cellen zit. Dit membraan houdt de inhoud van de lichaamscellen bij elkaar en scheidt deze af van de omgeving rond de cel. Het CFTR-kanaaleiwit werkt letterlijk als een kanaal of tunnel en zorgt ervoor dat zouten de cel in- en uit kunnen. Bij CF-patiënten is dit transport van zout gestoord waardoor zweet bijvoorbeeld te zout is en slijm in de luchtwegen en verteringssappen in de alvleesklier te veel worden ingedikt en hierdoor te taai zijn.

CFTR-gen
Het CFTR-gen is het gen dat de DNA-code bevat waarmee de cellen in het lichaam het CFTR-eiwit kunnen maken. Het CFTR-gen is gelegen op chromosoom 7. Door veranderingen (mutaties) in dit gen wordt het CFTR-eiwit niet goed aangemaakt of werkt het onvoldoende. Zie Klasse mutaties voor meer informatie over de soorten mutaties en de effecten hiervan op de werkzaamheid van het CFTR-eiwit.

ChromosoomChromosoom
Ons erfelijkheidsmateriaal is gerangschikt op onze chromosomen, 46 in totaal. Elk chromosoom is tweemaal aanwezig: één afkomstig van vader en één afkomstig van moeder. Er zijn dus 23 paar chromosomen. Een chromosoom is een lange streng DNA. Genen zijn de afgebakende stukjes DNA die coderen hoe bijvoorbeeld een bepaald eiwit moet worden aangemaakt. De genen liggen dus op de chromosomen.

Cirrose
Als door langdurige beschadiging van de lever verlittekening ontstaat, dan wordt dit levercirrose genoemd (zie: Levercirrose)

Co-trimoxazol
Dit is een antibioticum dat uit een combinatie van twee andere antibiotica bestaat: trimethoprim en sulfamethoxazol. Deze twee antibiotica versterken elkaars werking en zijn beiden in staat het gebruik van foliumzuur door diverse bacteriën te verstoren waardoor deze dood gaan. Dit antibioticum wordt in principe goed opgenomen door de darmen. Meestal volstaat dan ook toediening in de vorm van een drankje of tablet. Eventueel kan de co-trimoxazol ook via een infuus in het bloed worden toegediend. Bijwerkingen komen regelmatig voor. Voorbeelden van meer voorkomende bijwerkingen zijn: huidreacties, misselijkheid, braken, diarree, duizeligheid, hoofdpijn, koorts. Als huidreacties ontstaan moet in overleg met de arts het gebruik worden gestaakt en altijd onderzocht worden of er sprake is van een allergie voor dit geneesmiddel.

Colistine
Dit is een antibioticum. Binding van colistine aan de celwand van bacteriën leidt als het ware tot lekkage van de bacteriën waardoor deze doorlaatbaar worden voor de buitenwereld. Hierdoor gaan de bacteriën dood. Een heel enkele keer wordt colistine met een infuus in het bloed toegediend, maar meestal wordt colistine toegediend als verneveling. Dit antibioticum wordt vaak gebruikt bij de behandeling van de Pseudomonas aeruginosa bacterie. Bijwerkingen komen soms voor. Als huidreacties ontstaan moet in overleg met de arts het gebruik worden gestaakt en altijd onderzocht worden of er sprake is van een allergie voor dit geneesmiddel.

Congenitale bilaterale afwezigheid van het vasa deferens
De medische benaming voor de afwezigheid van de zaadleiders bij jongens en mannen met CF. Ook kunnen sommige mutaties in het CFTR-gen onvruchtbaarheid veroorzaken zonder dat sprake is van de ziekte CF.  Bijna alle mannen met CF zijn onvruchtbaar. Gelukkig zijn er tegenwoordig technieken beschikbaar waarmee met eigen sperma toch een succesvolle zwangerschap bereikt kan worden. Voor een dergelijke behandeling kunnen CF-patiënten terecht in bijvoorbeeld het Centrum voor Voortplantingsgeneeskunde in het AMC.

Corrector
Dit is een groep medicijnen die ontwikkeld worden voor CF-patiënten met mutaties in het CFTR-gen die leiden tot het niet goed aanmaken en vervoeren van de zoutkanaaleiwitten naar het celoppervlak. De “corrector” corrigeert (herstelt) datgene wat fout gaat zodat de zoutkanaaleiwitten beter worden aangemaakt en naar het celoppervlak vervoerd kunnen worden (zie: VX-809 en Ataluren®)

CT-scan
Dit is een onderzoek waarmee met behulp van röntgenstraling een grote serie foto’s van bijvoorbeeld de borstkas met het hart en de longen wordt gemaakt. Dit levert meestal meer informatie op dan een standaard röntgenfoto. Afwijkingen aan de longen zijn bijvoorbeeld beter te zien. Het nadeel van dit onderzoek is dat verhoudingsgewijs een grote hoeveelheid straling wordt toegediend. Vanwege de straling die met het onderzoek wordt toegediend,  is een CT-scan niet een standaard onderzoek dat routinematig verricht wordt. Soms is er een goede reden om toch een CT-scan te maken, dan wegen de nadelen op tegen de voordelen.